ايران-
اينترنت به مثابه عرصه اى تازه در ارتباط ميان آدميان، فضاى سيالى است كه امكان حضور در آن به مراتب آسانتر از حضور نيافتن در آن به شمار مى آيد. براى كسانى كه به زندگى در اين عرصه عادت كرده اند بخشى از زندگى روزمره با حضور در اين فضاى مجازى معنا پيدا مى كند. اينجاست كه از اينترنت به مثابه جهانى ياد مى شود كه براى بزرگ و كوچك به يك اندازه ايجاد جذابيت مى كند. ويروس فراگير آن از مرز سن و سال آدميان گذشته، كودكان و بزرگسالان را به يك ميزان گرفتار خود مى كند. در اين ميان وضعيت كودكان با بزرگسالان اندكى تفاوت دارد. آنها پيش از ورود به جهان واقعى، به جهان مجازى پا مى گذارند تا از تولدى به تولدى ديگر رسيده، در فاصله اى اندك زايش دوباره اى را تجربه كنند. تمايل به حضور در چنين عرصه اى براى كودكان و نوجوانان آن قدر جذاب شده كه روز به روز به تعداد علاقه مندان كم سن و سال براى استفاده از اينترنت افزوده مى شود. بسيارى از كارشناسان در بررسى اين نكته بر لزوم ايجاد نشريات الكترونيكى و سايت هاى مخصوص براى كودكان در اين فضاى سايبر تأكيد مى كنند. اين يعنى هدايت به سوى دلخواه با استفاده از همان ابزار. موفق شدن در چنين عرصه اى به باور اين عده يعنى كاناليزه كردن نيازهاى كودكان در اينترنت به سمت و سوى مناسب و جلوگيرى از تخريب ذهنيت كودكانه آنها.
تحقيقات به عمل آمده در مورد استفاده كودكان از اينترنت و كامپيوتر از رشد روزافزون اين پديده در اين سنين حكايت مى كند. داده هاى آمارى در اين زمينه نشان مى دهد كه تعداد كودكان 2تا 7ساله اى كه در منزل از كامپيوتر استفاده مى كنند، از 48 درصدى كه در سال 1996 به ثبت رسيده بود به 70درصد در سال 2000 افزايش يافته است. استفاده از اينترنت نيز در ميان اين علاقه مندان كوچك از 15 درصد به مرز 52درصد در اين سال مبنا رسيده است. اقبال گسترده به اينترنت را مى توان در سرعت اين وسيله ارتباطى جست وجو كرد. تحقيقات صورت گرفته در اين زمينه نشان مى دهد كه سرعت انتشار اينترنت 9برابر سريع تر از راديو، 4 برابر سريع تر از كامپيوترهاى شخصى و سه برابر سريع تر از تلويزيون بوده است. اين سرعت بالا و جذابيت جست وجوى اينترنتى، باعث شده كه در حال حاضر 149 ميليون نفر در برابر جاذبه جادويى آن سر تسليم فرود بياورند.اين در حالى است كه هر ماه 12درصد به اين تعداد افزوده مى شود. بررسى هاى آمارى در سال ،2000يعنى درست 4 سال پيش نشان مى دهد كه كودكان سن 2 تا 7 سال به طور متوسط 34دقيقه در روز از كامپيوتر استفاده مى كرده اند. اين استفاده با افزايش سن و سال كودكان به ميزان بيشترى نيز رسيده است. با گذشت 4سال از اين تحقيقات مى توان اطمينان حاصل كرد كه رقم مورد نظر در حال حاضر افزايش چشمگيرى پيدا كرده است.
كودكان اينترنتى
«كودكان اينترنتى» بهترين عنوان براى معرفى بچه هايى است كه از طريق قطع ارتباط با دنياى واقع به فضاى مجازى پناه برده اند تا از طريق جست وجو در اين فضاى ديجيتال و شبكه اى تصوير ديگرى از دنيا، دنياى ديگرى براى خويش بسازند. قاعده كار بنا به ميلى مبهم با ورود به فضاى اينترنت آغاز مى شود. هر گشتى با شكست قواعد و معيارهايى همراه مى شود كه تا پيش از اين به عنوان امرى غيرقابل تغييرشناخته مى شد. جست وجوى سيال و سرعت بالا براى ورود به فضاى سايبر چنين فضايى را آن قدر جذاب كرده كه توانايى هر نوع مقاومت در برابر آن با سستى و رخوت همراه مى شود. شايد از اين روست كه اينترنت به امرى غيرقابل فراموش تبديل شده است. اين موضوع در كشور ما نيز به امرى معمول تبديل شده است. دكتر «عفت صادقيان» عضو هيأت علمى دانشگاه علوم پزشكى كه در اين زمينه تحقيقاتى به عمل آورده در اين زمينه چنين توضيح مى دهد: «كشور ما از نظر بهره مندى از اينترنت در بين 178 كشور جهان، مرتبه ?? را دارد كه بر اساس طبقه بندى اتحاديه جهانى مخابرات از كشورهاى متوسط به شمار مى رود. 35درصد استفاده كنندگان اينترنت را جوانان تشكيل مى دهند و ميانگين صرف شده براى اينترنت 52دقيقه درهفته بوده است.» وى با بيان اين ارقام بر جنبه هاى منفى استفاده از اينترنت براى كودكان و خطراتى كه از اين طريق آنها را تهديد مى كند، هشدار داده و مى افزايد: «با وجود جنبه هاى مثبت از قبيل جنبه هاى آموزشى و ارائه خدمات ارتباطى رايانه و اينترنت جنبه هاى منفى نيز دارند. استفاده كنترل نشده از كامپيوتر بويژه وقتى كه با ديگر فناورى ها از قبيل تلويزيون همراه باشد كودك را در معرض خطر اثرات مضر آن بر تكامل فيزيكى، اجتماعى و روانى قرار مى دهد.» وى مى افزايد: «فعاليت فيزيكى و تعاملات اجتماعى براى سلامت و خلاقيت كودك ضرورى است، در حالى كه اگر كودك مدت زمان زيادى را در مقابل صفحه كامپيوتر بگذراند او را از ورزش و ديگر فعاليت هايى كه براى تكامل وى مفيد است، بى بهره مى كند. به علاوه كودك ممكن است در معرض محتويات خشن و جنسى كه در حد سن آن ها نيست قرار گيرد. دسترسى به چنين مطالبى ممكن است كاملاً تصادفى يا عمدى باشد.» اين انتقادات از منظر آسيب شناسانه كاملاً قابل تأييد است. به هر حال سن و سال كودكان در كنار آزادى عملى كه هنگام ورود به اينترنت دارند، تا حدودى در تعارض با هم قرار مى گيرند. فضاى سيال و حضور بى واسطه در دنياى مجازى مى تواند آسيب ها و خطراتى براى آن ها به دنبال داشته باشد. با اين حال با فرض اين خطرات نمى توان مانع حضور كودكان در اينترنت شد. به اين ترتيب با چه وسيله اى مى توان كودكان و اشتياق آنها به استفاده از فضاى مجازى سايبر را به راه درست هدايت كرد؟
نشريات الكترونيكى براى كودكان
انتشار نشريات الكترونيكى براى سنين مختلف در اينترنت به امرى معمول تبديل شده است. سرعت در اطلاع رسانى و هزينه اندكى كه اين كار مى برد در كنار جذابيت هايى كه اين شكل از فعاليت ارتباطى دارد. بسيارى از علاقه مندان به اينترنت را جذب اين بخش كرده است. انواع وب سايت هايى كه جذب مخاطب را در ميان سنين مختلف هدف قرار داده اند، هر يك مى كوشند تا با ايجاد جذابيت هاى گوناگون مخاطب را به سمت خويش هدايت كنند. فضاى شبكه اى اينترنت و سرعت كه در ارتباط ميان آدميان به وجود مى آورد،باعث شده تا مرز هر گونه پراكندگى جغرافيايى براى كسانى كه از طريق اينترنت با هم ارتباط برقرار كرده اند به امرى بى معنا تبديل شود. زيستن در همان حوزه معنا پيدا مى كند. ما بيرون از واقعيت خويش در قلمرو واقعيتى ديگر به سر مى بريم. اين تلقى براى كودكان نيز وجود دارد. اينجاست كه تمايل به راه اندازى وب سايت ها يا نشريات الكترونيك براى كودكان در اين بازار رقابت، اهميت خاصى پيدا مى كند. اين كار چه از طريق كودكان صورت گرفته باشد، چه بزرگسالان، با هدف هدايت كودكان اين كار را انجام داده باشند، كارى است مثبت و درخور تقدير. در حال حاضر در ميان وب سايت ها و نشريات متعددى كه در اين حوزه فعاليت مى كنند، وب سايت كودكان و نوجوانان، كانون پرورشى فكرى كودكان و نوجوانان، سايت كودكان او.آر.جى و وب سايت هاى نونهالان، نيم رخ، كودكان سازمان بهينه سازى مصرف انرژى، وب سايت مهد كودك بامداد در كنار وب سايت شركت آب و فاضلاب، رنگينك، پيش دبستانى، كوچولو و وب سايت دارا و سارا در ميان نشريات و وب سايت هاى ايرانى از همه معروف تر و پرمخاطب ترند. فهرست موضوعات درج شده در هر كدام از اين سايت ها به نمادين مختلفى تقسيم مى شود. براى مثال در وب سايت كانون پرورش فكرى كودكان و نوجوانان موضوعات متنوعى چون كاردستى، حكايت هاى خواندنى، افسانه ها و روايت ها، دانستنى ها، علمى، دينى و قرآنى، ضرب المثل، بازى ها، چيستان، لبخند، نقاشى، شعر، آثار شاعران معاصر، معما و سرگرمى، هوش و حواس، سخن بزرگان، چهره هاى ماندگار و بزرگان دين به كار رفته است.
«رضا قائم مقامى» كارشناس IT در زمينه فعاليت هاى اين وب سايت ها در حوزه كودك مى گويد: «فعاليت در عرصه اينترنت براى كودك و اطلاع رسانى يا هر گونه برنامه اى كه در اين حوزه همزمان به دو تخصص نياز دارد. افراد مورد نظر برخلاف فعالان حوزه عمومى در اين عرصه هم بايد از فضاى ديجيتال اطلاع داشته باشند، هم بايد كودك را به عنوان سوژه تحت مطالعه بشناسند. اينجاست كه استفاده از تكنيك هاى خاص و تدوين برنامه هاى مورد نياز كودكان باروش هاى خاص و جذاب، در اولويت كارى اين عده قرار مى گيرد.»
وى ادامه مى دهد: «من شايد در حوزه IT تخصص داشته باشم، ولى نوشتن و طراحى براى كودكان به يك اندازه ايفاى نقش مى كنند، تا زمانى كه من از دنياى كودكانى اطلاع نداشته باشم، هر گونه جذابيت بصرى براى كودكانه بى توجه به معانى آن، چيزى جز آب درهاون كوبيدن نيست.» وى با اشاره به خطراتى كه در فضاى ديجيتال و مجازى اينترنت، كودكان را تهديد مى كند، بر لزوم راه اندازى وب سايت هاى كودكان تأكيد كرده و مى گويد: «كودكان هم حق انتخاب دارند، آن ها بايد اجازه حضور در اينترنت را داشته باشند. با اين حال به نظر من ما بايد بتوانيم با راه اندازى سايت و غنادادن به اين نشريات الكترونيكى چنان در ذهن كودك جا بيفتيم كه او هنگام استفاده از اينترنت فقط به دنبال استفاده از سايت هاى مورد نياز باشد نه چيزى بيش از اين.»